Υγεία και ασφάλεια στην εργασία

Βία και παρενόχληση στην εργασία: πρόληψη και υποχρεώσεις

Η βία και η παρενόχληση στην εργασία δεν αποτελούν μόνο ζήτημα εργασιακών σχέσεων. Αποτελούν και ψυχοκοινωνικό επαγγελματικό κίνδυνο, ο οποίος πρέπει να αναγνωρίζεται, να αξιολογείται και να αντιμετωπίζεται στο πλαίσιο της πρόληψης.

Η ελληνική νομοθεσία απαγορεύει μορφές βίας και παρενόχλησης που εκδηλώνονται κατά τη διάρκεια της εργασίας, συνδέονται με αυτήν ή προκύπτουν από αυτήν. Παράλληλα, κάθε εργοδότης έχει υποχρεώσεις πρόληψης και αντιμετώπισης, ανεξάρτητα από τον αριθμό των εργαζομένων που απασχολεί.

Η πρόληψη, επομένως, δεν αρχίζει όταν υποβληθεί μια καταγγελία. Αρχίζει από την αξιολόγηση των πραγματικών συνθηκών εργασίας, την οργάνωση σαφών διαδικασιών και τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος στο οποίο ένα περιστατικό μπορεί να αναγνωριστεί και να αντιμετωπιστεί έγκαιρα.

Τι θεωρείται βία και παρενόχληση στην εργασία;

Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο περιλαμβάνει μορφές συμπεριφοράς, πράξεις, πρακτικές ή απειλές που αποσκοπούν, οδηγούν ή ενδέχεται να οδηγήσουν σε σωματική, ψυχολογική, σεξουαλική ή οικονομική βλάβη. Η συμπεριφορά μπορεί να είναι μεμονωμένη ή επαναλαμβανόμενη.

Ως παρενόχληση νοούνται συμπεριφορές που έχουν ως σκοπό ή αποτέλεσμα την παραβίαση της αξιοπρέπειας ενός προσώπου και τη δημιουργία εκφοβιστικού, εχθρικού, εξευτελιστικού, ταπεινωτικού ή επιθετικού περιβάλλοντος.

Σημαντική διάκριση

Ο όρος mobbing χρησιμοποιείται συνήθως για επαναλαμβανόμενη ψυχολογική παρενόχληση. Η νομοθετική έννοια της βίας και της παρενόχλησης είναι ευρύτερη και δεν περιορίζεται αποκλειστικά σε επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές.

Αντίστοιχα, μια επαγγελματική διαφωνία ή μια δυσάρεστη αλληλεπίδραση δεν χαρακτηρίζεται αυτομάτως ως παρενόχληση. Η αξιολόγηση εξαρτάται από τα πραγματικά χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης περίπτωσης.

Η παρενόχληση δεν περιορίζεται στον φυσικό χώρο εργασίας

Η προστασία δεν αφορά μόνο συμπεριφορές μέσα σε ένα γραφείο, εργοστάσιο ή άλλη εγκατάσταση της επιχείρησης.

Το πεδίο εφαρμογής μπορεί να περιλαμβάνει μετακινήσεις και ταξίδια που σχετίζονται με την εργασία, εκπαιδεύσεις, εταιρικές εκδηλώσεις, καθώς και εργασιακές επικοινωνίες μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, εφαρμογών μηνυμάτων και άλλων τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνίας.

Η EU-OSHA περιλαμβάνει επίσης την κυβερνοβία και την ψηφιακή παρενόχληση στις σύγχρονες μορφές βίας και παρενόχλησης στην εργασία.

Τι δείχνουν τα στοιχεία της Επιθεώρησης Εργασίας για το 2025

455 αιτήσεις εργατικών διαφορών για βία και παρενόχληση
+43% σε σύγκριση με το 2024
79% ψυχολογική ή λεκτική βία και παρενόχληση

Πηγή: Ετήσια έκθεση της Επιθεώρησης Εργασίας για τη βία και παρενόχληση στην εργασία, στοιχεία 2025.

Τα παραπάνω στοιχεία αφορούν υποθέσεις που καταγράφηκαν από την Επιθεώρηση Εργασίας και δεν αποτελούν μέτρηση της συνολικής συχνότητας του φαινομένου στον εργαζόμενο πληθυσμό.

Επίσης, η αύξηση των καταγγελιών δεν μπορεί να ερμηνευθεί από μόνη της ως αντίστοιχη αύξηση των πραγματικών περιστατικών. Η ίδια η Επιθεώρηση Εργασίας επισημαίνει ότι συνδέεται και με αυξημένη ορατότητα του θέματος και μεγαλύτερη χρήση των διαθέσιμων θεσμικών μηχανισμών.

Η βία και η παρενόχληση ως ψυχοκοινωνικός κίνδυνος

Η βία και η παρενόχληση δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται μόνο όταν έχει ήδη συμβεί ένα περιστατικό. Αποτελούν μέρος των ψυχοκοινωνικών παραγόντων κινδύνου στην εργασία και εντάσσονται στη συνολική διαδικασία εκτίμησης του επαγγελματικού κινδύνου.

Η Επιθεώρηση Εργασίας αναφέρει ρητά ότι η Γραπτή Εκτίμηση Επαγγελματικού Κινδύνου περιλαμβάνει κινδύνους από την οργάνωση της εργασίας, τη βία και την παρενόχληση, καθώς και τους λοιπούς ψυχοκοινωνικούς κινδύνους.

Ποιες συνθήκες πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στην πρόληψη;

Η εκτίμηση του κινδύνου δεν περιορίζεται στο ερώτημα αν έχουν ήδη καταγραφεί καταγγελίες. Εξετάζει τις συνθήκες υπό τις οποίες μπορεί να εμφανιστεί βία ή παρενόχληση.

Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας αναφέρει μεταξύ των παραγόντων που πρέπει να εξετάζονται την οργάνωση της εργασίας, τις πρακτικές διοίκησης ανθρώπινου δυναμικού, τις σχέσεις εξουσίας και την αλληλεπίδραση με τρίτα πρόσωπα, όπως πελάτες, ασθενείς, χρήστες υπηρεσιών ή το κοινό.

  • Θέσεις με συχνή ή απαιτητική επαφή με πελάτες, ασθενείς ή κοινό.
  • Εργασία κατά την οποία υπάρχουν σημαντικές σχέσεις ιεραρχικής εξάρτησης.
  • Νυχτερινή ή μοναχική εργασία και συνθήκες στις οποίες ο εργαζόμενος διαθέτει περιορισμένη άμεση υποστήριξη.
  • Ασαφείς διαδικασίες για την αναφορά και τη διαχείριση περιστατικών.
  • Εργασιακές επικοινωνίες μέσω ψηφιακών μέσων, όπου μπορούν να εμφανιστούν μορφές κυβερνοπαρενόχλησης.

Τι οφείλει να κάνει κάθε εργοδότης;

Οι βασικές υποχρεώσεις πρόληψης και αντιμετώπισης ισχύουν ανεξάρτητα από τον αριθμό των εργαζομένων.

Σύμφωνα με την Επιθεώρηση Εργασίας, κάθε εργοδότης και τα πρόσωπα που ασκούν το διευθυντικό δικαίωμα οφείλουν να λαμβάνουν μέτρα πρόληψης και αντιμετώπισης, να επιδεικνύουν μηδενική ανοχή σε περιστατικά βίας και παρενόχλησης και να παρέχουν ενημέρωση και εκπαίδευση σχετικά με τους κινδύνους και τα μέτρα προστασίας.

Οι αναφορές ή καταγγελίες πρέπει να αντιμετωπίζονται με τρόπο που προστατεύει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και την εμπιστευτικότητα των εμπλεκομένων.

Νέο από το 2026

Τι ισχύει για τις επιχειρήσεις με πάνω από 20 εργαζομένους;

Οι επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα που απασχολούν πάνω από είκοσι (20) άτομα οφείλουν να διαθέτουν πολιτική για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας και της παρενόχλησης και για τη διαχείριση εσωτερικών καταγγελιών.

Από τις 8 Ιανουαρίου 2026 ισχύει η Υπουργική Απόφαση 95/2026 (ΦΕΚ Β΄ 1/08.01.2026), η οποία συνδέεται με το άρθρο 62 του Π.Δ. 62/2025 και περιλαμβάνει το σχετικό υπόδειγμα πολιτικής.

Σύμφωνα με τις οδηγίες της Επιθεώρησης Εργασίας, πολιτικές που είχαν ήδη συνταχθεί βάσει του προηγούμενου πλαισίου δεν απαιτείται να τροποποιηθούν αποκλειστικά και μόνο λόγω της έκδοσης της νέας υπουργικής απόφασης.

Δείτε τις οδηγίες της Επιθεώρησης Εργασίας

Τι πρέπει να περιλαμβάνει η οργανωμένη πρόληψη;

Η ύπαρξη ενός εγγράφου πολιτικής αποτελεί σημαντικό μέρος της συμμόρφωσης όπου αυτό απαιτείται, αλλά η ουσιαστική πρόληψη προϋποθέτει εφαρμογή στην καθημερινή λειτουργία της επιχείρησης.

Πεδίο Πρακτική εφαρμογή
Εκτίμηση κινδύνου Αναγνώριση των θέσεων, δραστηριοτήτων και συνθηκών στις οποίες μπορεί να εμφανιστεί βία ή παρενόχληση.
Πολιτική Σαφής θέση μηδενικής ανοχής και καθορισμός δικαιωμάτων και υποχρεώσεων.
Ενημέρωση Εργαζόμενοι και διοίκηση γνωρίζουν τι θεωρείται μη αποδεκτή συμπεριφορά και πού μπορούν να απευθυνθούν.
Δίαυλος αναφοράς Προσβάσιμη διαδικασία υποδοχής καταγγελιών, με προστασία εμπιστευτικότητας.
Διερεύνηση Έγκαιρη και αμερόληπτη εξέταση σύμφωνα με την προβλεπόμενη διαδικασία.
Επανεκτίμηση Έλεγχος της αποτελεσματικότητας των μέτρων και προσαρμογή τους όταν οι συνθήκες αλλάζουν.

Η προσέγγιση αυτή είναι συμβατή και με τη Σύμβαση 190 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας. Η ILO συνδέει ρητά την πρόληψη της βίας και παρενόχλησης με τη διαχείριση της υγείας και ασφάλειας στην εργασία, την αξιολόγηση των σχετικών κινδύνων και τη συμμετοχή των εργαζομένων.

Ο πρακτικός οδηγός της ILO για εργοδότες αντιμετωπίζει την πολιτική, την εκτίμηση κινδύνου, την ενημέρωση και τις διαδικασίες αναφοράς ως συμπληρωματικά στοιχεία ενός συστήματος πρόληψης.

Ποιος είναι ο ρόλος του Ιατρού Εργασίας;

Ο Ιατρός Εργασίας συμβάλλει στην πρόληψη των ψυχοκοινωνικών επαγγελματικών κινδύνων και στη σύνδεσή τους με την υγεία των εργαζομένων.

Μπορεί να συμμετέχει στην εκτίμηση των συνθηκών εργασίας, να συμβουλεύει τον εργοδότη και τους εργαζομένους για μέτρα πρόληψης και να συμβάλλει, όταν απαιτείται, στην ασφαλή επανένταξη ή προσαρμογή της εργασίας εργαζομένου που έχει υποστεί βία ή παρενόχληση.

Ο Ιατρός Εργασίας δεν υποκαθιστά τη διαδικασία διερεύνησης μιας καταγγελίας και δεν αποφασίζει εάν ένα καταγγελλόμενο πρόσωπο είναι υπαίτιο. Η συμβολή του αφορά την υγεία, την εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου και την πρόληψη.

Παράλληλα, η διαχείριση ατομικών πληροφοριών υγείας εξακολουθεί να διέπεται από το ιατρικό απόρρητο.

Η παρατεταμένη έκθεση σε δυσμενείς ψυχοκοινωνικές συνθήκες μπορεί να συνδέεται με σημαντική επιβάρυνση της υγείας. Η σχέση αυτή αναλύεται ξεχωριστά στο άρθρο για το εργασιακό άγχος και την επαγγελματική εξουθένωση .

Από την αντιμετώπιση περιστατικών στην πραγματική πρόληψη

Η βία και η παρενόχληση στην εργασία δεν μπορούν να προληφθούν μόνο με μια γενική δήλωση ότι τέτοιες συμπεριφορές δεν είναι αποδεκτές.

Η ουσιαστική πρόληψη απαιτεί εκτίμηση των συνθηκών εργασίας, σαφείς διαδικασίες, ενημέρωση, εμπιστευτικούς μηχανισμούς αναφοράς και έγκαιρη αντίδραση όταν εμφανίζεται ένα πρόβλημα.

Η προσέγγιση αυτή μεταφέρει το βάρος από την αποκλειστική διαχείριση ενός περιστατικού μετά την εκδήλωσή του στην πρόληψη του επαγγελματικού κινδύνου πριν προκύψει βλάβη.

Αξιολόγηση ψυχοκοινωνικών κινδύνων στην επιχείρηση

Στο πλαίσιο των υπηρεσιών Ιατρικής της Εργασίας μπορεί να πραγματοποιηθεί συστηματική αξιολόγηση ψυχοκοινωνικών παραγόντων κινδύνου, με οργανωμένη συλλογή πληροφοριών, συγκεντρωτική ανάλυση και προτάσεις πρόληψης προσαρμοσμένες στις πραγματικές συνθήκες εργασίας.

Υπηρεσίες Ιατρού Εργασίας

Συχνές ερωτήσεις

Είναι υποχρεωτική η πολιτική για τη βία και την παρενόχληση σε όλες τις επιχειρήσεις;
Οι γενικές υποχρεώσεις πρόληψης και αντιμετώπισης ισχύουν για κάθε εργοδότη ανεξάρτητα από τον αριθμό εργαζομένων. Η ειδική υποχρέωση υιοθέτησης πολιτικής σύμφωνα με το άρθρο 62 του Π.Δ. 62/2025 αφορά επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα που απασχολούν πάνω από 20 άτομα.
Μπορεί ένα μεμονωμένο περιστατικό να θεωρηθεί βία ή παρενόχληση;
Ναι. Η νομοθετική έννοια της βίας και της παρενόχλησης μπορεί να καλύπτει συμπεριφορές που εκδηλώνονται είτε μεμονωμένα είτε κατ’ επανάληψη. Η αξιολόγηση γίνεται με βάση τα πραγματικά χαρακτηριστικά κάθε περίπτωσης.
Είναι το mobbing το ίδιο με τη βία και την παρενόχληση;
Όχι ακριβώς. Ο όρος mobbing χρησιμοποιείται συνήθως για επαναλαμβανόμενη ψυχολογική παρενόχληση, ενώ το νομικό πλαίσιο για τη βία και την παρενόχληση είναι ευρύτερο.
Μπορεί η παρενόχληση να πραγματοποιείται μέσω email ή μηνυμάτων;
Ναι. Το πεδίο προστασίας περιλαμβάνει και επικοινωνίες που συνδέονται με την εργασία και πραγματοποιούνται μέσω τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνίας.
Πρέπει η βία και η παρενόχληση να περιλαμβάνονται στη ΓΕΕΚ;
Ναι. Η Γραπτή Εκτίμηση Επαγγελματικού Κινδύνου πρέπει να περιλαμβάνει την αναγνώριση κινδύνων από την οργάνωση της εργασίας, τη βία και την παρενόχληση και τους λοιπούς ψυχοκοινωνικούς κινδύνους.

Πηγές και θεσμικό πλαίσιο

  1. Επιθεώρηση Εργασίας – Υποχρεώσεις εργοδότη για πρόληψη και αντιμετώπιση της βίας και παρενόχλησης
  2. Επιθεώρηση Εργασίας – Ετήσια στοιχεία 2025
  3. Επιθεώρηση Εργασίας – Γραπτή Εκτίμηση Επαγγελματικού Κινδύνου
  4. EU-OSHA – Harassment and violence
  5. International Labour Organization – Violence and harassment at work: a practical guide for employers