Gender Care Gap στην Ελλάδα: τι σημαίνει για τις επιχειρήσεις

Τι ακριβώς είναι το Gender Care Gap;

Η έννοια έγινε ιδιαίτερα γνωστή μέσα από τις γερμανικές έρευνες κατανομής χρόνου. Σύμφωνα με τα αναθεωρημένα στοιχεία της Ομοσπονδιακής Στατιστικής Υπηρεσίας της Γερμανίας (Destatis) , το 2022 οι γυναίκες αφιέρωναν κατά μέσο όρο 43,4% περισσότερο χρόνο σε μη αμειβόμενη εργασία από τους άνδρες.

Αυτό αντιστοιχούσε σε περίπου 29,5 ώρες την εβδομάδα για τις γυναίκες έναντι 20,5 ωρών για τους άνδρες, δηλαδή περίπου 76 επιπλέον λεπτά την ημέρα. Το χάσμα έχει μειωθεί σε σχέση με το 2012/2013, όταν έφθανε το 52,4%, αλλά εξακολουθεί να είναι σημαντικό.

Στη μη αμειβόμενη εργασία δεν περιλαμβάνεται μόνο η φροντίδα παιδιών ή ηλικιωμένων, αλλά και το μαγείρεμα, τα ψώνια, η καθαριότητα, η φροντίδα του σπιτιού και η οργάνωση των καθημερινών οικογενειακών υποχρεώσεων.

Η ευρωπαϊκή εικόνα δεν είναι ίδια παντού

Το μέγεθος του χάσματος επηρεάζεται από την πρόσβαση σε υπηρεσίες φροντίδας παιδιών και ηλικιωμένων, τις γονικές άδειες, την οργάνωση της εργασίας και τις κοινωνικές αντιλήψεις γύρω από τη φροντίδα.

Χώρες με αναπτυγμένες υποδομές φροντίδας και πολιτικές που ενθαρρύνουν ενεργά τη συμμετοχή και των δύο γονέων τείνουν να εμφανίζουν πιο ισορροπημένη κατανομή.

Οι διεθνείς συγκρίσεις, ωστόσο, χρειάζονται προσοχή. Μέρος των παλαιότερων ευρωπαϊκών στοιχείων χρήσης χρόνου προέρχεται από το 2010 και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως σημερινή εικόνα της Ελλάδας.

Τι δείχνουν τα στοιχεία για το Gender Care Gap στην Ελλάδα;

Η ελληνική Έρευνα Χρήσης Χρόνου 2013-2014

Η πρώτη ελληνική Έρευνα Χρήσης Χρόνου της ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψε ήδη μια έντονα άνιση κατανομή της μη αμειβόμενης εργασίας. Σύμφωνα με το επίσημο δελτίο αποτελεσμάτων της ΕΛΣΤΑΤ , οι γυναίκες ηλικίας 20-74 ετών αφιέρωναν κατά μέσο όρο 4 ώρες και 22 λεπτά ημερησίως στη φροντίδα του νοικοκυριού και της οικογένειας, έναντι 1 ώρας και 32 λεπτών των ανδρών.

Τα στοιχεία αφορούν το σύνολο του πληθυσμού της συγκεκριμένης ηλικιακής ομάδας και όχι αποκλειστικά τους εργαζομένους. Πρόκειται για ιστορικά δεδομένα και όχι για σημερινό δείκτη της Ελλάδας.

Τα δεδομένα του EIGE για το 2024

Το ελληνικό factsheet του CARE Survey 2024 του EIGE βασίζεται σε 2.653 συμμετέχοντες στην Ελλάδα και εξετάζει τη φροντίδα παιδιών, τη μακροχρόνια φροντίδα, τις οικιακές εργασίες και τη δυνατότητα συνδυασμού τους με την αμειβόμενη εργασία.

Πηγή: EIGE, CARE Survey 2024, ελληνικό factsheet. Τα ποσοστά αναφέρονται σε διαφορετικές ομάδες συμμετεχόντων, ανάλογα με τον δείκτη.

Στον αναθεωρημένο Gender Equality Index 2025 του EIGE , η Ελλάδα συγκεντρώνει 43,9 μονάδες στον επιμέρους δείκτη δραστηριοτήτων φροντίδας, έναντι 57,1 μονάδων για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο δείκτης αυτός δεν είναι ποσοστό ημερήσιου χρόνου, αλλά σύνθετη βαθμολογία ισότητας.

Από τη φροντίδα στην αγορά εργασίας

Η άνιση κατανομή της φροντίδας δεν σημαίνει ότι κάθε διαφορά στην απασχόληση οφείλεται σε αυτήν. Οι δύο παράγοντες όμως συνδέονται στενά σε κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για την απασχόληση , η Ελλάδα εμφάνιζε ένα από τα μεγαλύτερα χάσματα απασχόλησης μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το ποσοστό απασχόλησης των γυναικών ηλικίας 20-64 ετών ήταν 62,3%, ενώ η διαφορά από τους άνδρες έφθανε τις 17,4 ποσοστιαίες μονάδες.

Οι συνέπειες της άνισης φροντίδας μπορούν να συσσωρεύονται σε όλη την επαγγελματική ζωή: λιγότερες διαθέσιμες ώρες εργασίας, διακοπές στην καριέρα, δυσκολότερη συμμετοχή σε θέσεις αυξημένων απαιτήσεων και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στο εισόδημα.

Τι μπορεί να καταγράφεται στην περιοδική ιατρική εξέταση;

Οι υποχρεώσεις φροντίδας δεν αποτελούν διάγνωση. Υπάρχουν όμως ορισμένα μοτίβα που, όταν εμφανίζονται, αξίζει να ερμηνεύονται μέσα στο συνολικό ιστορικό του εργαζομένου.

Κανένα από τα παραπάνω δεν είναι διαγνωστικό από μόνο του και δεν αποδίδεται αυτόματα στις υποχρεώσεις φροντίδας. Αν όμως το ιστορικό αγνοήσει την εκτός εργασίας επιβάρυνση, η ερμηνεία του συνολικού φορτίου μπορεί να παραμείνει ελλιπής.

Διαβάστε περισσότερα για το εργασιακό άγχος, το burnout και τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους →

Gender Care Gap και γραπτή εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου

Η σύγκρουση μεταξύ εργασίας και οικογενειακών υποχρεώσεων αναγνωρίζεται ως σημαντική διάσταση της ψυχοκοινωνικής υγείας. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία επισημαίνει ότι η ισορροπία εργασίας-ζωής αποτελεί ουσιαστικό οργανωτικό ζήτημα για την πρόληψη ψυχοκοινωνικών κινδύνων.

Η επιχείρηση μπορεί να εξετάζει τις δικές της οργανωτικές παραμέτρους, όπως τα ωράρια, τις βάρδιες και την προβλεψιμότητα της εργασίας, χωρίς να παρεμβαίνει στην ιδιωτική ζωή των εργαζομένων.

• Οργάνωση χρόνου εργασίας: προβλεψιμότητα βαρδιών, εύλογος χρόνος προειδοποίησης για αλλαγές και αποφυγή διαδοχικών βαρδιών με ανεπαρκές μεσοδιάστημα ανάπαυσης.
• Νυχτερινή εργασία και κυλιόμενες βάρδιες: ιδιαίτερη προσοχή στην αποκατάσταση εργαζομένων με αυξημένο συνολικό φορτίο και κατάλληλη παρακολούθηση της υγείας.
• Ανάλυση δεδομένων: διερεύνηση απουσιών, αναφερόμενων συμπτωμάτων και συμβάντων ανά τμήμα και, όπου είναι χρήσιμο και κατάλληλο, ανά φύλο, ώστε να μην κρύβονται σημαντικές διαφορές πίσω από έναν συνολικό μέσο όρο.
• Επιστροφή μετά από γονική άδεια: κατάλληλη επανένταξη και επανεκτίμηση των πραγματικών απαιτήσεων της θέσης, όταν αυτό είναι απαραίτητο.

Δείτε επίσης πώς η εργονομία και η σωστή οργάνωση της εργασίας μειώνουν τη συνολική καταπόνηση →

Διαβάστε περισσότερα για τη βεβαίωση καταλληλότητας εργαζομένου και την αξιολόγηση σε σχέση με τη θέση εργασίας →

Δεν είναι μόνο ζήτημα των γυναικών

Η στατιστική εικόνα δείχνει ότι η επιβάρυνση κατανέμεται άνισα. Η κλινική προσέγγιση όμως πρέπει να παραμένει ουδέτερη ως προς το φύλο.

Άνδρες εργαζόμενοι που αναλαμβάνουν φροντίδα παιδιών ή ηλικιωμένων συγγενών μπορεί να αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα συνολικού φορτίου, ενίοτε με μεγαλύτερη απροθυμία να το αναφέρουν στον εργοδότη ή στον Ιατρό Εργασίας.

Η διερεύνηση των υποχρεώσεων φροντίδας πρέπει επομένως να γίνεται χωρίς στερεότυπα και με την ίδια προσέγγιση για όλους τους εργαζομένους.

Η φροντίδα είναι εργασία, ακόμη και όταν δεν αμείβεται

Τα νεότερα στοιχεία δείχνουν ότι η καθημερινή κατανομή της φροντίδας στην Ελλάδα παραμένει άνιση, ακόμη και αν το θεσμικό πλαίσιο έχει εξελιχθεί.

Η αντιμετώπιση του Gender Care Gap δεν περιορίζεται στην ατομική συμπεριφορά μέσα στην οικογένεια. Απαιτεί προσβάσιμες υπηρεσίες φροντίδας, γονικές άδειες που χρησιμοποιούνται στην πράξη και από τους δύο γονείς, κατάλληλη οργάνωση της εργασίας και σταδιακή αλλαγή κοινωνικών προτύπων.

Για τις επιχειρήσεις, το θέμα αποτελεί μέρος της βιώσιμης εργασίας: πώς μπορεί ένας εργαζόμενος να ανταποκρίνεται στις επαγγελματικές του απαιτήσεις χωρίς η φροντίδα ανθρώπων που εξαρτώνται από αυτόν να μετατρέπεται σε μόνιμη σύγκρουση με την εργασία και τον απαραίτητο χρόνο ξεκούρασης.

Πηγές και δεδομένα

Τα στατιστικά στοιχεία παρατίθενται με αναφορά στο έτος της έρευνας ή της δημοσίευσης. Οι διαφορετικοί δείκτες δεν είναι πάντοτε άμεσα συγκρίσιμοι μεταξύ τους.

1. EIGE - Gender gaps in care: Greece . Ελληνικό factsheet του CARE Survey 2024.
2. EIGE - Gender Equality Index 2025, Care activities . Συγκριτικά στοιχεία Ελλάδας και Ευρωπαϊκής Ένωσης.
3. ΕΛΣΤΑΤ - Έρευνα Χρήσης Χρόνου 2013-2014 . Επίσημο δελτίο τύπου, 13 Απριλίου 2016.
4. Destatis - Zeitverwendungserhebung 2022 . Αναθεωρημένα στοιχεία για τη μη αμειβόμενη εργασία στη Γερμανία.
5. Eurostat - Employment annual statistics . Στοιχεία απασχόλησης και έμφυλου χάσματος.
6. EU-OSHA - Work-life balance: Managing the interface between family and working life . Υλικό για την ισορροπία εργασίας-ζωής και τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους.
7. Υπουργείο Εργασίας - Άδειες εργαζομένων . Επίσημη ενημέρωση για γονικές άδειες, άδεια φροντιστή και ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας.
8. Οδηγία (ΕΕ) 2019/1158 . Ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής για γονείς και φροντιστές.